سونامي و سی چس چيست؟

سونامی از ترکيب دو واژه ژاپنی (harbor= tsu) بندر و (nami= waves) موجها تشکيل شده است بنابراين به گويش ژاپنی موج بندر معنی می دهد. اين پديده در درياهای آزاد يعنی اقيانوسها شکل می گيرد.علت تشکيل آن پائين و بالا رفتن کف اقيانوسها و تشکيل ستونی از آب بسمت بالا می باشد ، که ممکن است در نتيجه هر منشائی از جمله زمين لرزه های با ساز و کار کانونی شيب لغز باشد . بیشتر اين پديده را (tidal waves) يعنی موجهای جز رومدی می گفتند در حالیکه فهميده شد که چنين نيست. سی چس و دريا لرزه (seaquake) ناشی از عبور موج زمين لرزه در آب است ، پديده سونامی تنها در درياهای آزاد و وسيع شکل می گيرد و نخست در عمق زياد بطور مثال5500 متری اقيانوس در نتيجه يک زمين لرزه شيب لغز موجهائی با سرعت 835 کيلومتر بر ساعت (همانند سرعت جت) و با ارتفاع کم نسبت به سطح آب شکل می گيرد و در اين مثال در موقعيت عمق 900 متر سرعتش به 340 کيلومتردر ساعت تنزل ميکند و در عمق 20 متری به 50 کيلومتر در ساعت میرسد . بنابراين ابتدا موجهای با ارتفاع کم وطول موج زياد شکل می گيرد و سپس بسوی ساحل، ارتفاع موج افزايش يافته و از طول موج آن کم می شود موجهای برخاسته با حجم و انرژی بسيار عظيمی از آب با سرعتی در حدود 50 کيلومتر در ساعت به بندرها و سواحل برخورد می کند. متاسفانه،برخی از اساتيد چنين پديده ای را به درياهای بسته و حتی رودخانه ها، نسبت داده اند که آنرا اشتباه در بيان واژه بايدبگذاريم. در گزارشهای زمين لرزهای از ايران همانند زمين لرزه 1008 ميلادی سيراف ، 1890ميلادی تاش- شاهرود و 1945 ميلادی مکران که مربوط به سواحل خليج فارس ، دريای خزر و دريای عمان می باشد گزارشهايي از پديد آمدن موجهائی در سطح دريا داده شده است که می توان آنها را به دريا لرزه نسبت داد. متاسفانه دانش بشری تنها برای حوضه اقيانوس کبير دستگاههای هشدار دهنده تاسيس نموده است و اين يکی از کم توجهی هايی است که حوضه اقيانوس هند را زير پوشش دستگاههای اخطار دهنده قرار نداده است.

سي چس چيست؟

آثار زمين لرزه های بزرگ ، احتمال دارد هزاران کيلومتر دورتر از محل بروزشان احساس شوند. جنبش زمين ممکن است توليد سي چس نمايد ، که فرايندی لرزشی با صدای موزون آب ، يا لجن است. اين فرايند در سطح آبهای ساکن مانند استخرها ، برکه ها ، درياچه ها ، مخزن سدها و حوضه های بسته مانند خليج مکزيک آشکار می شود. برای مثال زمين لرزه 1964 ميلادی آلاسکا موجهائی با ارتفاع 2 متر در ساحل تکزاس ايجاد نمود که يک كشتي غول پيكر را درهم کوبيد ، در حاليکه در دو محل يعنی تکزاس و لوئی زيانا، موجهای بسيار کوچکی در استخرهای شنا مشاهده شده بود . سی چس بطور موردی وقتی که در مخزن های لايروبی نشده سدهای خاکی رخ دهد می تواند خطرناک باشد. اين موجها با ضربه زدن بر روی ديواره های مخزن سد و ضعيف نمودن بنيه آنها ، بدينوسيله زندگی ساکنين پائين دست سد را به خطر می اندازند .